EPUB validatietools geven tegenstrijdige resultaten

Het lijkt een ideale manier om snel een archief van boeken om te zetten naar e-books: conversietools van PDF naar EPUB. Maar in een uitgebreide test van het VIGC, het Vlaams Innovatiecentrum voor Grafische Communicatie, behaalde de beste tool een score van 230 op 325, de minst goede slechts 30. Uit de studie blijkt bovendien dat vier geteste EPUB validators niet dezelfde resultaten geven.

Uit het persbericht
"E-books zijn aan een opmars bezig, dat is een feit.", vertelt Eddy Hagen, directeur van het VIGC. "Voor uitgevers is het dan ook een grote uitdaging om zo snel mogelijk hun volledige archief als e-book te kunnen aanbieden. Een voor de hand liggende piste is om de PDF's die door de drukker werden gebruikt als basis te nemen en deze om te zetten naar EPUB, het standaard file formaat voor e-books. Grafische bedrijven zouden dit zelfs als een interessante nieuwe service kunnen aanbieden aan klanten. Op het internet zijn er behoorlijk wat tools beschikbaar om zo'n conversie uit te voeren. Maar zo eenvoudig is het echter niet."

Parameters van de VIGC test
Het VIGC heeft een tiental tools op de rooster gelegd in een uitgebreide test. Er werd vertrokken vanuit een perfecte PDF/X-4 file, die vervolgens via de verschillende tools werd omgezet naar het EPUB-formaat. Daarna werden alle files gecontroleerd via vier verschillende validatietools, die nagaan of de file voldoet aan de EPUB-specificaties. Ten slotte werden de files visueel gecontroleerd in vijf verschillende EPUB-viewers. In sommige gevallen gebeurde er op dat moment nog wel een conversie, bv. voor de Amazon Kindle of voor Apple iBooks.
"Eerlijkheidshalve moeten we wel zeggen dat we een behoorlijk uitdagende test file hebben gemaakt.", gaat Hagen verder. "We zijn vertrokken van een 'drukklare' PDF-file, met daarin niet alleen teksten, maar ook beelden. Ook op typografisch vlak hebben we zowat alle mogelijke snufjes in de testfile verwerkt. Zo kwamen we uiteindelijk aan een boek van net geen 30 bladzijden. In totaal werden er 65 verschillende elementen getest. Van een eenvoudige cursief lettertype, over OpenType-functies als ligaturen, tot en met wiskundige formules. Dus we vermoedden wel al dat geen enkele tool een perfecte score zou behalen. Maar dat sommige slechts rond de 10% scoorden, is toch een teken aan de wand."

Kernproblemen aangekaart
Een belangrijk probleem dat door de testen van het VIGC werd blootgelegd, is de conversie van ligaturen. Een ligatuur is een 'gecombineerde' letter, twee of soms zelfs drie lettertekens die om esthetische redenen in mekaar verweven worden. "Een mooi voorbeeld is de combinatie van de letters f en i. In de tekst kwam het woord profielen voor, waar de twee letters f en i vervangen werden door één letterteken, de ligatuur. Maar in een aantal van de EPUB-files stond plots 'profelen' (zonder i): sommige conversietools herkenden de ligatuur niet en maakten een verkeerde conversie. Als je dan weet dat het gebruik van ligaturen standaard actief is in Adobe InDesign en dat InDesign dus automatisch alle combinaties gaat vervangen door de ligatuur, dan kan je je al inbeelden hoe dikwijls dit voorkomt in een document. En hoe dikwijls het dus mis gaat met sommige tools. Enkel een manuele controle van de tekst achteraf kan uitsluitsel geven. Wat eigenlijk onrealistisch is.", vervolgt Hagen.
Maar er is nog een groter gevaar volgens Hagen: "Wat ons nog het meest verbaasde, heeft te maken met de validatie van de EPUB-files. Het valideren maakte deel uit van onze standaard testprocedure, het is immers een eenvoudige manier om een deel van de kwaliteit van de conversie te testen. We hebben dit met vier verschillende validatietools gedaan. Tot onze verbazing leverden de vier tools verschillende resultaten op. Sommige tools keurden de ene EPUB wel goed, andere tools dan weer niet. Er was ook niet echt een lijn in te trekken, waarom of wanneer een validatietool afweek van een andere. En dit is toch wel wat beangstigend: hoe ga je dan weten of een EPUB-file, een e-book correct werkt?"

Het volledige rapport met gedetailleerde testresultaten kan aangekocht worden bij het VIGC. Ondertussen zet het VIGC haar zoektocht naar goede tools ook verder, om zo uitgevers en grafische bedrijven te ondersteunen.